Piyasada kullanılan terimlerin karşılığı ne, kaynağı ne, nereden biliyoruz.
Kayıt sayısı: 31
Afrika ticaretinde dolaşan iri, kehribar görünümlü boncuklar için kullanılan piyasa adı. Literatür bu boncukların fenolik reçine olduğunu ve pazarlamada neredeyse hiç 'fenolik' denmediğini kaydeder; buradaki 'kehribar' sözcüğü malzemeyi değil görünümü anlatır.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC
Türk piyasasında kırmızı-turuncu, şeffaf tesbih malzemesi için kullanılan ad; yayımlanmış sergi kataloğunda malzeme altyazısı olarak geçer. Kayıtlı kullanımların işaret ettiği malzeme döküm fenolik reçinedir; 'kehribar' sözcüğü burada rengi ve görünümü anlatır, doğal kehribarı değil.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Sözlük anlamıyla deniz kaplumbağası kabuğu — CITES kapsamında düzenlenen bir malzeme. Ne var ki piyasada 'bağa' çoğu zaman kabuğu değil, katalin grubu döküm fenolik reçineyi anlatır. İki anlam aynı sözcüğü paylaşır; hangisi olduğunu terim değil, ölçüm söyler.
İşaret ettiği materyal: TORTOISESHELL
Fenolik reçinelerin ilk ve en tanınmış ticari adı olan Bakelite'ın Türkçe söylenişi. Piyasada bütün fenolik sınıfı için genel ad gibi kullanılır; bu yüzden dolgulu kalıp fenolik ile dolgusuz döküm fenoliği birbirinden ayırmaz.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC
Elips (oval) kesitli tane formu. Yayımlanmış katalogda kesim alanında 'Beyzî' olarak geçer ve kehribardan bağaya çok farklı malzemelerde görülür: bir malzeme adı değil, bir biçim adıdır.
Eski bilardo toplarının kesilip yeniden tane çekilmesiyle yapılan tesbihler için kullanılan ad. Katalog altyazısı malzemeyi katalin — dolgusuz döküm fenolik — olarak kaydeder.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
1920'lerde Amerika'da tescil edilmiş bir döküm fenolik markası (American Catalin Company, sonra Catalin Corp.). Dolgu — talaş, karbon siyahı — içermeyen, iki aşamalı süreçle üretilen şeffaf fenolik reçineyi anlatır. Türkçede 'katalin' yazılır.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Ortadoğu piyasasında kırmızı, yarı şeffaf boncuklar için yerleşmiş ad. Literatür bunu doğal ve sentetik malzeme adlarının karıştığı dikkat çekici bir kullanım sayar; adlandırılan malzeme döküm fenoliktir ve kırmızı renk aurin kaynaklıdır.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Piyasada dolaşan ama literatürde anlamsız sayılan bileşik bir ad: bir madde ya kopaldır ya kehribar, ikisi birden olamaz. Terim uygulamada kopal ya da fenolik boncukları kehribar adıyla satmaya yarar.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC
Faturan / döküm fenolik malzemede damarlı, girdaplı desen türü için kullanılan ad; İngilizce kaynaklarda 'marbled' ya da 'swirled' olarak geçer. Bir malzeme değil, bir desen nitelemesidir.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Türk perakendesinde doğal, şeffaf-yarı şeffaf kehribar için kullanılan kategori adı; yayımlanmış katalogda 'Baltık damla kehribar' biçiminde malzeme altyazısı olarak geçer. Kesim adı değildir — damla biçimli tane için ayrı bir madde vardır.
İşaret ettiği materyal: AMBER_BALTIC
Damla (gözyaşı) biçiminde çekilmiş tane formu. Katalogda kesim alanında 'Damla' olarak geçer ve kehribardan bağaya farklı malzemelerde görülür; malzemeye dair hiçbir şey söylemez.
Belgelenmiş anlamıyla, 1917 tarihli Alman kaynaklarında Dr. Heinrich Traun & Sohn'un sert kauçuk yerine geçen fenol-formaldehit ürününün ticari adı. Piyasada ise 'kehribar, reçine ve tütsü karışımı' efsanesiyle anlatılır; belgeli olan birincisidir, ikincisi bir anlatıdır.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Faturan / döküm fenolik içinde altın renkli akıntılar taşıyan, piyasada en aranan ve en pahalı sayılan desen türü. 'Eritilmiş altın' anlatısı bir piyasa iddiasıdır; ölçülmüş bir bileşim kaydı değildir.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Kehribar satıcılarının 'doğal yeşil Karayip kehribarı' ya da 'çok nadir Baltık kehribarı' adlarıyla sattığı yeşil malzeme. Gemolojik inceleme bu malzemenin ısı-basınç işlemi görmüş kopal olduğunu kaydeder; 'doğal' nitelemesi kaynakta karşılık bulmaz.
İşaret ettiği materyal: COPAL
Sözlük anlamı tahıl tanesi; koleksiyoncuların ve ustaların tesbih tanesi için kullandığı yaygın terim. İlanlarda tane ölçüsü ve tane sayısı bu sözcükle verilir ('99 habbe').
Tane yüzeyinde dalgalı, moiré benzeri desen. Osmanlı sıkma malzemede değeri etkileyen desen türlerinden biridir; kaynak hare, helezon hare, dik damar ve simliyi aynı kümede sayar.
'Hâtime' — imamenin üst kısmında tesbihin bittiği parça. Aynı parçaya tepelik de denir; iki ad tek nesneyi anlatır.
Dolgusuz döküm fenolik reçine için kullanılan ad (Catalin markasından gelir). Koleksiyon değeri hiyerarşisinde Alman sakızı (sıkma) ve 'bağa' türü tesbihlerle birlikte alt basamakta anılır.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Tesbihin püskülünde, kordonunda ve imame bağlantısında kullanılan, altın veya gümüş telin elde örülmesiyle yapılan kazaz işi. Bir tane malzemesi değil, bir metal işçiliği nitelemesidir; katalogda 'altın kazazlı' biçiminde geçer.
İşaret ettiği materyal: METAL
Eski kolye tanelerinin sökülüp yeniden kesilmesiyle yapılan tesbih. 'Habbeden yapım' ile birlikte, tek parça malzemeden çekimin altında bir üretim biçimi olarak anılır.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Hindistan kökenli, çok sert ve gözeneksiz bir tropik meyve çekirdeğinden çekilen tane malzemesi. El terinden zamanla kararır; bu kararma bir kusur değil, malzemenin bilinen davranışıdır.
İşaret ettiği materyal: SEED
Tam yuvarlak (küre) biçimde çekilmiş tane. Katalogun sözlük bölümünde 'Kürevî' olarak geçer; bir biçim adıdır, malzemeye dair bir şey söylemez.
Kuvars grubundan şeffaf kaya billuru; tesbih malzemesi olarak 'necef' adıyla anılır. Piyasada aynı sözcük renksiz cam ve sentetik taşlar için de kullanılabildiğinden, ad tek başına malzemeyi belirlemez.
İşaret ettiği materyal: QUARTZ_FAMILY
Baston ya da şemsiye sapı, sümen, ağızlık gibi eski bir objenin kesilip tane çekilmesiyle yapılan tesbih. Değer hiyerarşisinde tek parça malzemeden çekimin hemen altında yer alır.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
Erzurum'un Oltu çevresinden çıkarılan siyah, mat, hafif taş; tesbih malzemesi olarak 'Oltu taşı' adıyla kaydedilir. Kayıtlı kullanımlar bunu uluslararası literatürdeki jet (siyah kömürleşmiş odun) sınıfına bağlar.
İşaret ettiği materyal: JET
Bir malzeme adı değildir. 'Osmanlı' niteleyicisi malzemenin üretim dönemini değil, kurgulanmış bir otantisite anlatısını taşır; ilanda 'Osmanlı' geçmesi eserin Osmanlı dönemine tarihlendiği anlamına gelmez.
Şişkin karınlı, iki ucu sivri, limonu andıran tane biçimi. Katalogun sözlük bölümünde ve kesim alanında 'Sığırcık' olarak geçer.
Faturanın Türkiye piyasasındaki adı: 'Osmanlı sıkma (kehribar)'. Hakemli kaynak bu malzemenin fenolik reçine olduğunu kaydeder. Aynı sözcük, gerçek kehribar kırıntılarının preslenmesiyle elde edilen malzeme için de kullanılır; iki kullanım kaynaklarda ayrışır ve bu sayfadaki çelişki kaydında yan yana durur.
İşaret ettiği materyal: PHENOLIC_CAST
İmamenin ucunda tesbih ipini toparlayan, nişaneye benzeyen parça. Aynı parça, tesbihin bittiği yer olduğu için 'hâtime' adıyla da anılır.
Mevcut bir tesbihin tanelerinin yeniden traşlanarak alt hamurun açığa çıkarılması. Değer hiyerarşisinde alt basamak sayılır; eser 'yeni' görünür ama malzeme ve tane eskidir.
Hazırlanan maddeler yayına girene kadar bu sayfada görünmez; taslak bir madde, doğrulanmış bir madde gibi okunmamalıdır.
Bu rehber bir eserin materyalini belirlemez; piyasadaki terim kullanımını kaynağıyla birlikte kaydeder.